Bezpieczeństwo pracy w rolnictwie pozostaje jednym z kluczowych wyzwań w obszarze ochrony zdrowia i życia osób pracujących w gospodarstwach rolnych. Mimo obserwowanej poprawy statystyk wypadkowych, skala zagrożeń wciąż wymaga stałej profilaktyki oraz podnoszenia świadomości wśród rolników i domowników.
Skala wypadków przy pracy w rolnictwie
W 2025 roku odnotowano spadek liczby wypadków przy pracy w rolnictwie o około 15% w porównaniu z rokiem poprzednim. Na terenie województwa podlaskiego zarejestrowano jednak nadal znaczącą liczbę zdarzeń – około 600 wypadków, w tym 8 wypadków śmiertelnych.
Analiza przyczyn wskazuje, że w zdecydowanej większości przypadków za zdarzenia odpowiada czynnik ludzki. Usterki techniczne maszyn i urządzeń stanowią jedynie około 4% wszystkich wypadków.
Najczęstsze przyczyny i okoliczności wypadków
Najwięcej wypadków odnotowuje się podczas obsługi zwierząt gospodarskich, szczególnie bydła mlecznego, co wynika ze specyfiki rolnictwa regionu. W wielu przypadkach przyczyną zdarzeń jest:
- niedostateczna znajomość zachowań i reakcji zwierząt,
- lekceważenie zasad bezpieczeństwa,
- brak lub niewłaściwe stosowanie środków ochrony indywidualnej.
Dotyczy to w szczególności prac wykonywanych podczas udoju na stanowiskach, który wciąż występuje w większości gospodarstw. Nieodpowiednie obuwie i luźna odzież zwiększają ryzyko urazów.
Waga dorosłej krowy może sięgać nawet 800 kg. Nadepnięcie przez zwierzę często skutkuje urazami o lekkim lub średnim stopniu, takimi jak złamania kości śródstopia, złamania kończyn, zwichnięcia stawów czy rany szarpane.
Wypadki śmiertelne – przyczyny i charakter zdarzeń
Wypadki śmiertelne w rolnictwie najczęściej mają charakter nagły i trudny do przewidzenia. W analizowanym okresie część z nich była związana z obsługą bydła, w szczególności buhajów. Do zdarzeń doszło m.in. w wyniku:
- wejścia do kojca z agresywnym zwierzęciem,
- zlekceważenia temperamentu bydła,
- niewłaściwego zabezpieczenia stanowisk hodowlanych.
Zdarzenia te potwierdzają konieczność zachowania szczególnej ostrożności podczas pracy ze zwierzętami oraz stosowania odpowiednich procedur bezpieczeństwa.
Wypadki z udziałem dzieci
Wypadki dzieci przy pracy zdarzają się obecnie bardzo rzadko, co świadczy o rosnącej świadomości zagrożeń. Nadal jednak dochodzi do zdarzeń związanych z przebywaniem dzieci na terenie gospodarstw rolnych.
Najczęstsze zagrożenia to potrącenia przez ciągniki, ładowarki i inne maszyny rolnicze. W wielu przypadkach przyczyną jest brak odpowiedniego nadzoru nad dziećmi.
Podstawowe działania profilaktyczne obejmują:
- oddzielenie części mieszkalnej od produkcyjnej gospodarstwa,
- wydzielenie i ogrodzenie bezpiecznych miejsc zabaw,
- edukację najmłodszych w zakresie zagrożeń.
Obecność dzieci w gospodarstwie powinna być połączona z odpowiednim przygotowaniem i nadzorem, a nie całkowitym wykluczeniem z życia gospodarstwa.
Zróżnicowanie regionalne wypadków
Największą liczbę wypadków w liczbach bezwzględnych odnotowano w powiatach o największej produkcji mlecznej, w szczególności powiecie łomżyńskim oraz powiecie wysokomazowieckim.
Na zwiększone ryzyko wpływają m.in. duża skala hodowli bydła oraz wysoki udział pracy ręcznej i wykorzystania maszyn rolniczych.
W gospodarstwach o starszej infrastrukturze, zwłaszcza z oborami uwiązowymi, częściej dochodzi do upadków podczas poruszania się i obsługi zwierząt.
Okres zimowy a ryzyko wypadków
Powszechne przekonanie, że zima jest spokojniejszym okresem w rolnictwie, jest nieuzasadnione. Obfite opady śniegu i oblodzenie nawierzchni znacząco zwiększają ryzyko upadków.
Do najczęstszych przyczyn zimowych wypadków należą:
- śliskie nawierzchnie w obejściu,
- stosowanie nieodpowiedniego obuwia.
- częste przemieszczanie się między budynkami gospodarczymi,
- wsiadanie i wysiadanie z maszyn na oblodzonym podłożu,
Szczególną uwagę należy zwrócić na obuwie robocze. Popularne lekkie obuwie piankowe, przy zużytej podeszwie, znacząco zwiększa ryzyko poślizgnięcia i upadku.
Znaczenie profilaktyki
Współczesne gospodarstwa rolne często borykają się z niedoborem siły roboczej. Po wypadku rolnik nierzadko pozostaje bez możliwości zastępstwa, co dodatkowo komplikuje proces leczenia i powrotu do pracy.
Dlatego tak istotne jest stosowanie prostych i skutecznych działań profilaktycznych, takich jak:
- używanie odpowiedniego obuwia ochronnego z antypoślizgową podeszwą,
- utrzymywanie dobrego stanu technicznego dróg komunikacyjnych,
- posypywanie śliskich nawierzchni piaskiem, solą lub popiołem,
- stosowanie środków ochrony indywidualnej,
- zachowanie ostrożności podczas pracy ze zwierzętami i maszynami.
Podsumowanie
Liczba wypadków w rolnictwie jest obecnie kilkukrotnie niższa niż 30 lat temu, jednak nadal pozostaje istotnym problemem. Najskuteczniejszym sposobem ograniczania ryzyka jest konsekwentna profilaktyka oraz budowanie świadomości zagrożeń.
Proste środki bezpieczeństwa, właściwe wyposażenie i rozwaga w codziennej pracy mogą znacząco ograniczyć liczbę wypadków i ich skutki. Bezpieczeństwo w gospodarstwie rolnym zależy przede wszystkim od codziennych decyzji i nawyków osób w nim pracujących.
Zachęcamy do wysłuchania całej rozmowy z Głównym Specjalistą Państwowej Inspekcji Pracy Bartłomiejem Królikiem pod linkiem: