Z dniem 5 marca 2026r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2026r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
Założeniem zmian było przede wszystkim przejście z nadzwyczajnych rozwiązań podyktowanych konfliktem zbrojnym na terenie Ukrainy do rozwiązań systemowych. Wiąże się to z wygaszeniem specjalnych rozwiązań przeznaczonych dla ukraińskich uchodźców oraz ujednoliceniem systemu wsparcia dla wszystkich uchodźców podlegających ochronie czasowej i dostosowaniem go do obecnej sytuacji migracyjnej.
Aktualnie sytuacja uchodźców z Ukrainy jest stabilna, a instytucje publiczne i samorządy nie działają już w nadzwyczajnym trybie jak w początku konfliktu. Ciągłe utrzymywanie nadzwyczajnych rozwiązań względem uchodźców z jednego państwa mogłoby doprowadzić do nierównego traktowania wobec prawa wszystkich cudzoziemców.
Przyczyny i charakter zmian
Podstawą dla zachodzących obecnie zmian było uruchomienie w marcu 2022r. przez Radę Unii Europejskiej instytucji tymczasowej ochrony jako odpowiedź na masowy napływ uchodźców z objętej konfliktem zbrojnym Ukrainy. Została ona zaimplementowana w dwóch polskich aktach prawnych:
· Ustawie z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy,
· Ustawie z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
Wejście w życie wspomnianej Ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, włącza doraźne, nadzwyczajne rozwiązania do systemowej Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
Katalog zmian – Ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP
W ramach zmian wprowadzono do Ustawy definicję tzw. „beneficjenta ochrony czasowej”. Zgodnie z art. 2 ust. 1a, na podstawie art. 106 Ustawy jest to cudzoziemiec należący do grupy wysiedleńców wymienionej w decyzji Rady UE stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców oraz jego dziecko, o ile urodziło się na terytorium RP, a nie jest obywatelem Polski lub innego państwa członkowskiego UE.
Do katalogu beneficjentów ochrony czasowej mogą należeć również wysiedleńcy wskazani w art. 107 Ustawy, nieobjęci decyzją Rady UE, o ile uznano ich za takich rozporządzeniem Rady Ministrów stwierdzającym istnienie masowego napływu wysiedleńców zmuszonych do opuszczenia kraju lub obszaru geograficznego, którego ta decyzja dotyczy, z powodu obcej inwazji, wojny, wojny domowej, konfliktów etnicznych lub rażących naruszeń praw człowieka, mając na celu potrzebę zapewnienia ich praw podstawowych.
Przeniesione zostały również mechanizmy rejestracji numeru PESEL ze statusem UKR. Zgodnie z art. 110a Ustawy, beneficjentowi ochrony czasowej na wniosek złożony w dowolnym organie gminy na terytorium RP, nadaje się PESEL ze statusem UKR. Wniosek ten składa się w terminie 30 dni od dnia przekroczenia granicy Rzeczypospolitej Polskiej.
Utrzymano również mechanizm potwierdzania tożsamości za pomocą elektronicznego dokumentu DIIA (działającego w ramach aplikacji mObywatel), pełniącego jednocześnie rolę cyfrowego zezwolenia na pobyt.
Ustawodawca zrezygnował natomiast z papierowych zaświadczeń wydawanych przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz możliwości wydawania wiz o symbolu „20” – w celu korzystania z ochrony czasowej.
Legalność pobytu beneficjenta ochrony czasowej
Pobyt beneficjenta ochrony czasowej uznaje się za legalny od dnia wjazdu na terytorium RP do dnia, w którym decyzja stwierdzająca masowy napływ wysiedleńców wydana przez Radę UE, zachowuje moc obowiązującą. Wjazd na terytorium RP musi nastąpić w trakcie obowiązywania decyzji, a jego celem musi być korzystanie przez cudzoziemca z ochrony czasowej.
Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium RP, którego rodzicem jest beneficjent pomocy czasowej nie będący obywatelem polskim ani innego państwa członkowskiego UE.
Ponadto wspomniany wyżej numer PESEL posiadający status UKR stał się podstawowym sposobem potwierdzania statusu beneficjenta ochrony czasowej i może być nadawany (PESEL UKR) także obywatelom innych państw niż Ukraina.
Zaświadczenie potwierdzające korzystanie z ochrony czasowej, wydane na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów (w myśl art. 20 ust. 1 Ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy) zachowuje swoją ważność z mocy prawa do dnia 4 marca 2027 r.
Wygaśnięcie ochrony czasowej
Do Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP dodano również art. 109b obejmujący zamknięty katalog zdarzeń powodujących wygaśnięcie ochrony czasowej.
Przede wszystkim ochrona czasowa wygasa, jeżeli cudzoziemiec opuścił terytorium RP na okres powyżej 30 dni. Poza tym, wygasa ona również jeżeli cudzoziemiec nie złożył w ciągu 30 dni wniosku o nadanie numeru PESEL UKR oraz jeśli zrzekł się on prawa do korzystania z ochrony czasowej.
Katalog ten obejmuje również zdarzenia w wyniku których cudzoziemiec otrzymał zezwolenie lub zgody na pobyt z innych tytułów, otrzymał status uchodźcy, złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, lub też nabył obywatelstwo polskie albo innego państwa członkowskiego UE.
Zmiana przepisów dotyczących zatrudnienia cudzoziemców
Zgodnie z art. 116 ust. 1 Ustawy, beneficjenci ochrony czasowej mogą wykonywać pracę bez zezwolenia na pracę, na zasadach określonych w Ustawie z dnia 20 marca 2025r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy na terytorium RP.
Co istotne, do znowelizowanej Ustawy nie przeniesiono przepisów art. 22 ust. 1 dotyczących warunków zatrudnienia z Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. W poprzednim stanie prawnym znajdowały się tam szczegółowe przepisy, które uzależniały uprawnienie obywatela Ukrainy do wykonywania pracy od spełnienia koniecznych warunków dotyczących np. minimalnego wynagrodzenia, wymiaru czasu pracy oraz obowiązku zgodności z deklarowanymi warunkami zatrudnienia. Obecnie wszystkich cudzoziemców dotyczą zasady ogólne wynikające z art. 116 ust. 1 Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.
Wprowadzenie obowiązku powiadomienia
Nowy art. 5a Ustawy o Warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wprowadza tzw. powiadomienie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej.
Zgodnie z art. 5a ust. 1 Ustawy, polski podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi powiadamia powiatowy urząd pracy o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z ochrony czasowej w RP w ciągu 7 dni od dnia rozpoczęcia pracy przez cudzoziemca. Powiadomienia dokonuje się przez system teleinformatyczny, a w przypadku jego awarii i niemożliwości zachowania terminu, dokonuje się tego najpóźniej pierwszego dnia roboczego po usunięciu problemu.
W treści powiadomienia powinny znaleźć się informacje dotyczące podmiotu powierzającego pracę cudzoziemcowi, dane osobowe cudzoziemca, rodzaj umowy między podmiotem powierzającym pracę cudzoziemcowi a cudzoziemcem, stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy oraz miejsce jej wykonywania, miesięczna lub godzinowa stawka wynagrodzenia, wymiar czasu pracy / liczba godzin pracy w tygodniu lub w miesiącu oraz liczbę wszystkich osób wykonujących pracę na podstawie umowy o pracę i na podstawie umów cywilnoprawnych na dzień złożenia powiadomienia.
Pojawił się również wymóg ponownego powiadomienia w ciągu 7 dni roboczych
Podmiot ma obowiązek złożenia ponownego powiadomienia w przypadku zmiany rodzaju umowy pomiędzy podmiotem powierzającym pracę cudzoziemcowi, a obywatelem Ukrainy, zmiany stanowiska lub rodzaju wykonywanej pracy, zmniejszenia wymiaru czasu pracy lub liczby godzin pracy albo obniżenia miesięcznej / godzinowej stawki wynagrodzenia.
Co istotne, samo powiadomienie ma charakter wyłącznie informacyjny, a jego brak nie powoduje nielegalności zatrudnienia! Niedopełnienie obowiązku powiadomienia stanowi jednak wykroczenie, za które zgodnie z art. 84 ust. 6 Ustawy grozi kara grzywny od 1000zł do 3000zł.
Przepisy przejściowe
Z uwagi na szeroki charakter nowelizacji Ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wprowadziła szereg przepisów przejściowych.
Zgodnie z art. 40 Ustawy, jeżeli podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi złożył powiadomienie o powierzeniu pracy obywatelowi Ukrainy przed wejściem w życie powyższej Ustawy (5 marca 2026r.), stosuje się przepisy art. 22 ust. 1 Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy określające uprawnienie obywatela Ukrainy do wykonywania pracy na terytorium RP, od spełnienia warunków wymienionych w uchylonym przepisie.
Z kolei, art. 41 Ustawy, stanowi, że w okresie 3 lat od dnia jej wejścia w życie, do obywateli Ukrainy legalnie przebywających na terytorium RP, ale nie korzystających z ochrony czasowej, stosuje się przepisy wybranych artykułów Ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP.
Stosuje się do nich odpowiednio przepisy art. 3 ust. 1 pkt 12 Ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, który stanowi, że swobodny dostęp do rynku pracy ma cudzoziemiec, który korzysta z ochrony czasowej w Rzeczypospolitej Polskiej oraz nowy art. 5a tej Ustawy dotyczący powiadomień o powierzeniu pracy cudzoziemcowi korzystającemu z tej ochrony.
Zasada swobodnego dostępu do rynku pracy połączona z obowiązkiem powiadomienia powiatowego urzędu pracy przez podmiot powierzający pracę, powoduje powstanie dwóch grup cudzoziemców którzy mogą legalnie wykonywać pracę na terytorium Polski.
Pierwszą grupą są cudzoziemcy – beneficjenci ochrony czasowej, w tym objęci ochroną czasową obywatele Ukrainy. Legalność ich pobytu potwierdzany wydany numer PESEL UKR, dokument elektroniczny DIIA bądź zaświadczenie potwierdzające korzystanie z ochrony czasowej wydane na podstawie art. 20 ust. 1 Ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (które jest ważne do dnia 4 marca 2027r.)
Drugą grupą są pozostali obywatele Ukrainy, legalnie przebywający na terytorium RP, ale nie korzystający z ochrony czasowej. W przypadku tej grupy może to być legalny pobyt, który w poprzednich warunkach prawnych wykluczałby podjęcie pracy według ogólnych zasad zawartych w Ustawie o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP.
Poza tym, ustawodawca dokonał nowelizacji art. 42 Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisu, jeżeli w okresie od dnia 24 lutego 2022r. przypada ostatni dzień okresu pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP (np. z tytułu zezwolenia na pobyt czasowy, wizy krajowej, wizy Schengen wydanej przez organ polski lub też ruchu bezwizowego), to jego pobyt na terytorium RP ulega z mocy prawa przedłużeniu do 4 marca 2027r., co daje im czas na uregulowanie swojej sytuacji prawnej.
Podsumowanie
Wejście w życie Ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, a także nowelizacje Ustawy o Warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP umożliwiają uporządkowanie sytuacji prawnej obywateli państw trzecich korzystających z instytucji ochrony czasowej (beneficjentów ochrony czasowej) oraz zrównanie ich z obywatelami Ukrainy przebywającymi na terytorium Polski w ramach tego samego tytułu pobytowego, zapewniając równe traktowanie wszystkich beneficjentów tej ochrony.
Ustawodawca wprowadził w życie szereg przepisów, które zapewniają wszystkim beneficjentom ochrony czasowej swobodny dostęp do rynku pracy (bez wymogu zezwolenia na pracę), a na podmioty powierzające im pracę nałożył obowiązek powiadomienia powiatowego urzędu pracy o tym fakcie. Wprowadzono definicję wspomnianego beneficjenta ochrony czasowej oraz ujednolicono zasady legalizacji pobytu poprzez konieczność nadania numeru PESEL ze statusem UKR oraz korzystania z elektronicznego dokumentu tożsamości DIIA rezygnując z papierowych zaświadczeń i wiz o symbolu „20”.
Ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających z Ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wprowadza również przepisy przejściowe, które chronią sytuację prawną podmiotów działających na podstawie wcześniejszych regulacji oraz rozszerzają – na okres trzech lat – część uprawnień na obywateli Ukrainy legalnie przebywających w Polsce, lecz niekorzystających z ochrony czasowej. W praktyce oznacza to funkcjonowanie dwóch grup cudzoziemców uprawnionych do pracy na uproszczonych zasadach.
Podsumowując, nowe przepisy porządkują system prawny, ujednolicają zasady pobytu i zatrudnienia cudzoziemców oraz kończą etap nadzwyczajnych regulacji, zastępując je rozwiązaniami o charakterze trwałym i systemowym.
